शेळ्या-मेंढ्यांतील आंत्रविषार

आंत्रविषार हा शेळ्या-मेंढ्यांमध्ये होणारा जिवाणूजन्य आजार आहे. या रोगाच्या जिवाणूंमुळे जनावराच्या आतड्यांत विषनिर्मिती होऊन विषबाधा झाल्यामुळे जनावर दगावते. हे जिवाणू मातीमध्ये व निरोगी जनावरांच्या आतड्यांमध्ये वास्तव्य करतात. या रोगामुळे शेळ्या-मेंढ्यांचे होणारे नुकसान लक्षात घेऊन तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने वेळीच उपचार करावेत.

 

शेळी-मेंढीपालन व्यवसायामध्ये जसे संगोपन व व्यवस्थापन याला महत्त्व आहे, तसेच शेळ्यांचे आरोग्यसुद्धा तितकेच महत्त्वाचे आहे. आंत्रविषार हा शेळ्या-मेंढ्यांमध्ये होणारा जिवाणूजन्य आजार आहे. हे लक्षात घेऊन शेळ्या-मेंढ्यांचे योग्य प्रकारे व्यवस्थापन करावे, तसेच पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने वेळोवेळी उपचार करावेत.

रोगाचकारणे –
कडक उन्हाळ्यानंतर पावसाळा सुरू होऊन कोवळे गवत जास्त प्रमाणात दिसून येते. हे गवत शेळ्या-मेंढ्यांनी भरपूर खाल्ल्यामुळे याचा प्रादुर्भाव होतो. लहान कोकरांना, करडांना जास्त प्रमाणात दूध पाजणे, मका, गहू, ज्वारी इ. जास्त प्रमाणात खाण्यात आल्यास याची लक्षणे दिसतात. जनावरांच्या आतड्यांमध्ये जंताचा जास्त प्रादुर्भाव असेल तर आतड्यातील वातावरण जिवाणूच्या वाढीस पोषक ठरते. शेळी-मेंढीच्या लहान तीन ते 20 आठवड्यांच्या करडांत, कोकरांत रोगाचे प्रमाण जास्त असते. दूषित चारा किंवा पाण्यावाटे आंत्रविषाराचे जिवाणू जनावरांच्या पोटात जातात. आतड्यांमध्ये विषनिर्मिती किती प्रमाणात झाली आहे आणि किती विष रक्तात शोषले गेले आहे यावर रोगाची लक्षणे, तसेच मरतूक अवलंबून असते.

लक्षणे –
लहान करडे, कोकरांमध्ये अल्पमुदतीचा आजार असून, लागण झाल्यापासून दोन ते 12 तासांत मृत्यू येतो. करडे, कोकरे निस्तेज दिसतात, दूध पीत नाहीत, सुस्त, एका जागेवर बसून राहतात. पातळ हिरव्या रंगाची संडास होते. तोंडास फेस येतो. बाधित पिल्ले हवेत उडी मारून जमिनीवर पडतात. चक्कर येते व काही मिनिटांमध्येच दगावतात.

मोठ्या शेळ्या-मेंढ्या 24 तासांपर्यंत राहतात. त्यांच्यामध्ये तोंडातून फेस येणे, लाल येणे, अडखळत चालणे, दात खाणे, तोल जाणे, गोल फिरणे, श्‍वासोच्छ्वासास त्रास होणे आणि शेवटच्या टप्प्यात पोटफुगी, जुलाब ही लक्षणे आढळून येतात.

उपचार
अल्प मुदतीचा आजार असल्यामुळे प्रभावी उपचारपद्धती नाही, पण पशुवैद्यकांच्या सल्ल्याप्रमाणे प्रतिजैविके द्यावीत, त्यामुळे पोटातील विष शोषण्याचे प्रमाण कमी होते व जिवाणूंची वाढ होणे थांबते. कोवळे, लुसलुशीत हिरवे गवत जास्त प्रमाणात खाऊ घालू नये. लहान करडांना, कोकरांना गरजेपेक्षा जास्त दूध पाजू नये.

अतिकर्बयुक्त पदार्थ (ज्वारी, मका इ.) जास्त प्रमाणात खाऊ घालू नये. गाभण शेळ्या-मेंढ्यांना पशुतज्ज्ञांकडून योग्य कालावधीत आंत्रविषार लसीकरण करून घ्यावे किंवा पिल्लांना जन्मानंतर वयाच्या एक आठवड्याला पहिली मात्रा व पंधरा दिवसांनी दुसरी मात्रा द्यावी. दरवर्षी पावसाळ्यापूर्वी लसीकरण करावे.

Advertisements

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: