‘सीओएफ’ तंत्राची कृती

‘सीओएफ’ तंत्राची कृती, त्यातील घटक, साठवणूक निरनिराळ्या पिकांसाठी खतांचे आकारमान, घटक , मशीन्स वेगवेगळ्या स्वरूपाची आहेत व ते आकारमान का वेगळ्या स्वरूपाचे आहे, हे लगेच समजणार नाही. लघुउद्योग म्हणून गोठेवाले यांच्यासाठी सीओएफ  तंत्रअत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे.
रासायनिक खतास पर्याय ठरू शकणारे मोडक C.O.F. तंत्र अर्थात Modak Compact Organic Fertiliser Tech. जगात अद्याप या तंत्रावर आधारित सेंद्रिय खताचा शेतीसाठी वापर केला गेला नाही, असा दावा आहे. आज आपण रासायनिक खताचा उपयोग करून आपल्या पिकाच्या उत्पादनात वाढ केली आहे. परंतु काही कालावधीनंतर उत्पादनात घट येऊ लागली म्हणून अधिक रासायनिक खताचा वापर होऊ लागला आणि त्याचे मानवी आरोग्य व जमिनीवर दुष्परिणाम होऊ लागले. मुख्यत्वेकरून युरिया, सुपर फॉस्फेट, पोटॅश खतांचा वापर मुक्त हस्ते होऊ लागला. जमिनीतील भौतिक गुणधर्म टिकून ठेवण्यास सेंद्रिय घटकांचीच आवश्यकता असते. सेंद्रिय पदार्थ जमिनीत गाडल्यानंतर प्रथम ते जिवाणूचे खाद्य म्हणून उपयोगात आणले जाते आणि हे काम सी.ओ.एफ. तंत्राने बनविलेल्या खतामुळे सहज शक्य आहे हे सर्वात महत्त्वाचे आहे.
हे सेंद्रिय घटक शेतकरी जमिनीस देण्यास कमी पडत आहे. जमिनीतील सूक्ष्म जिवाणूचे वजन मातीच्या एकूण वजनाच्या ०.५ ते १.० इतके असते. परंतु जमीन सुपिकतेत त्यांचे कार्य लक्षणीय असते. सेंद्रिय घटक म्हणजे शेण, कुजलेला पालापाचोळा, शेतात पडणारे सहज उपलब्ध होणारे घटक हे आहेत. परंतु शेतकरी हे घटक योग्य प्रमाणात जमिनीस देऊ शकत नाही. सध्या या सेंद्रिय खताच्या किमतीही वाढल्या आहेत. पिकांच्या मुळाशी कमीतकमी परंतू योग्य प्रमाणात या सेंद्रिय खताचे वितरण कशाप्रकारे करता येईल ही मुख्य समस्या आहे. शेतकरी आपल्या जमिनीत ट्रॉली अथवा बैलगाडीने शेतात खत नेतात. तेथे त्याचे ढीग घातले  जातात. नंतर ते पाटीने अथवा खोऱ्याने विस्कटले जातात. या प्रकारात शेतकऱ्याच्या कामानुसार विस्कटणे क्रिया होते  कारण विस्कटल्यानंतर नांगरट इतर मेहनतीद्वारा जमिनीत ते एका विशिष्ट खोलीवर स्थिरावू  शकते. परंतु जर खत दिल्यानंतर मेहनत केली गेली नाही तर ते योग्य खोलीवर स्थिरावू शकत नाही. वारा, पाऊस या गोष्टीमुळे ते शेताच्या विशिष्ट भागात स्थिरावते किंवा उतार जास्त असल्यास शेताच्या बाहेरसुद्धा पाण्यामार्फत जाऊ शकते. कारण सेंद्रिय घटक वजनाने हलक्या स्वरूपात असतात. सर्वसाधारण मातीच्या १५ ते ३० सें.मी. थरात हे सेंद्रिय घटक असणे आवश्यक आहे. पावसाच्या पाण्याने, पुराने या थरांचे नुकसान होण्याची शक्यता असते.
एक हेक्टर क्षेत्रातील १५ सें.मी. मातीचे वजन २२४५९१३ किलो इतके असते. जर दोन ते पाच सें.मी. माती वाहून गेली, तर किती नुकसानकारक  वस्तुस्थिती आहे हे लक्षात येईल. आज रासायनिक  खताच्या किमतीही वाढत आहेत. शेतीसाठी काही मुख्यत्वे खर्चाच्या ज्या बाबी आहेत त्यात कोणतीही तडजोड करता येणे अशक्य आहे. मग कोणत्या ठिकाणी खर्चाची बचत करणे योग्य ठरणार आहे. रासायनिक खत खरेदीत आपण बचत करू शकणार आहोत. रासायनिक खतापासून जमिनीचा ऱ्हास रोखणार आहोत. परंतु रासायनिक खतसुद्धा गरजेचे आहे. कमीतकमी प्रमाणात मोडक सी.ओ.एफ. तंत्राने बनविलेल्या खताचा वापर योग्य व फायदेशीर ठरणार आहे. हे तंत्र समजण्यास शेतकऱ्यांना २-३ वर्षांचा कालावधी लागणार आहे, पण आज त्याची गरज आहे. आज आपण खत दुकानात जाऊन रासायनिक खते विकत आणतो. परंतु तीसुद्धा आपल्याला पाहिजे त्या प्रमाणात उपलब्ध होणे दुरापास्त ठरत आहे. मोडक सी.ओ.एफ. तंत्राने सदरहू खत शेतकऱ्याने आपल्या शेतात त्याच्याकडे उपलब्ध असणाऱ्या गाव खतापासून मशिनच्या साहाय्याने मोकळ्या वेळात  बनवून ठेवायचे आहे. त्यासाठी फार खर्च येणार नाही. सदरहू खत विश्वासाचे असेल कारण ते आपण स्वत बनविलेले आहे.
त्यासाठी पुढील जिवाणू खतांचा वापर केला जातो. नत्र स्थिर करणारे जिवाणू अझेटोबॅक्टर, रायझोबियम, अ‍ॅझोला, स्फूरद विरघळवणारे जिवाणू फॉस्फेट सॉलुब्लायझिंक बॅक्टेरिया  (पीएसबी), गंधक विरघळणारे जिवाणू  (एसएसबी), कुजण्याची प्रक्रिया घडविणारे जिवाणू डिकाम्पोस्टिंग कल्चर, रोग व किडीपासून पिकांचा बचाव करणारे जिवाणू ट्रायकोडर्मा व्हीरीडी जे आपणास कमी किमतीत खत दुकानात सरकारी अनुदानाने उपलब्ध होतात. या घटक वापरामुळे जमिनीस जे आवश्यक असणारे घटक आपण देऊ शकतो. मी एक शेतकरी आहे. आज मी जे मोडक सी.ओ.एफ. तंत्र विकसित करीत आहे. त्याचे मी प्रयोग केले आहेत, करत आहे. परंतु हे प्रयोग सर्वत्र होणे गरजेचे आहे. कारण जमिनीचेसुद्धा वेगवेगळे गुणधर्म असतात. माझ्यावरसुद्धा मी शेतकरी असल्याने सदर प्रयोगात काही मर्यादा पडतात. जर काही संस्था, व्यक्ती सहकार्य करू शकत असतील तर हे तंत्र शेतकऱ्यांपर्यंत मी पोहोचवू शकेन.

Advertisements

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: